Bu üç terim sürekli birbirine karıştırılır çünkü hepsi aynı sorunla ilgilidir: ekran yırtılması (screen tearing). Ama nasıl çözdükleri ve bunun sana ne maliyeti olduğu (gecikme, girdi lag'ı) tamamen farklıdır. Bu rehberde hangisini ne zaman kullanman gerektiğini net şekilde anlatıyoruz.
Önce sorunu anlayalım: ekran yırtılması nedir?
Monitörün belirli bir yenileme hızı vardır (örn. 60Hz = saniyede 60 kez ekranı yeniler). Ekran kartı ise oyunu bu hızdan bağımsız, kendi ürettiği hızda (FPS) render eder. Bu iki hız eşleşmediğinde, monitör ekranı yenilerken GPU tam o anda yarısı eski, yarısı yeni bir kareyi göndermiş olabilir — ekranda yatay bir "kesik" gibi görünen bu görsel bozulmaya screen tearing denir.
VSync (Vertical Sync)
En eski çözümdür. GPU'yu, yeni bir kareyi göndermeden önce monitörün bir sonraki yenileme döngüsünü beklemeye zorlar — bu, yırtılmayı tamamen ortadan kaldırır. Ama bir bedeli vardır: girdi gecikmesi (input lag). GPU, hazır olan bir kareyi "elinde tutup" bekletmek zorunda kalır, bu da fare/klavye hareketinin ekrana yansıması arasındaki süreyi uzatır. Ayrıca GPU'n monitörün yenileme hızının (örn. 60 FPS) altına düşerse, "kare zamanlaması" bozularak belirgin bir takılma hissi yaratabilir (bkz. takılma sorunları rehberimiz).
G-Sync (NVIDIA) ve FreeSync (AMD)
Bu ikisi, sorunu tersten çözer: monitörün yenileme hızını GPU'nun ürettiği FPS'e göre dinamik olarak ayarlar (buna değişken yenileme hızı — VRR denir). GPU 87 FPS üretiyorsa, monitör de o anda 87Hz'de yenilenir. Sonuç: hem yırtılma önlenir hem de VSync'in getirdiği ek gecikme yaşanmaz.
- G-Sync: NVIDIA'nın teknolojisi, orijinal hali özel bir donanım modülü gerektiriyordu (daha pahalı monitörler). "G-Sync Compatible" etiketli monitörler ise donanımsız, yazılımsal bir uyumluluk sunar — çoğu modern monitör bu kategoridedir.
- FreeSync: AMD'nin açık standardı, ekstra donanım gerektirmez, bu yüzden monitörlerde daha yaygın ve genelde daha ucuzdur. Çoğu FreeSync monitör NVIDIA kartlarla da (G-Sync Compatible sertifikası varsa ya da manuel olarak) uyumlu çalışabilir.
Peki hangisini açmalısın?
| Durum | Önerilen |
|---|---|
| Monitörün G-Sync/FreeSync destekliyor | VRR'ı aç, VSync'i kapat |
| Monitörün VRR desteklemiyor, yırtılma rahatsız ediyor | VSync aç (gecikmeyi kabul ederek) |
| Rekabetçi FPS/nişan hassasiyeti öncelikli | İkisini de kapat, mümkünse bir FPS limiti kullan |
Neden bazen bir FPS limiti de eklemelisin?
VRR açıkken bile, GPU'n monitörün maksimum yenileme hızının çok üzerinde FPS üretiyorsa (örn. 240Hz monitörde 400 FPS), VRR aralığının dışına çıkarsın ve yırtılma yeniden görünebilir. Bu yüzden FPS'i monitörünün maksimum yenileme hızının birkaç kare altında (örn. 235) sınırlamak, hem VRR aralığında kalmanı sağlar hem de gereksiz GPU/CPU ısısını ve gücünü azaltır.
Kendi donanımınla ne kadar FPS bekleyebilirsin?
Bu ayarları doğru seçmek için önce donanımınla oynadığın oyunlarda gerçekçi olarak kaç FPS alacağını bilmek işe yarar — FPS hesaplayıcımızda hızlıca kontrol edebilirsin. Eğer VRR aralığının çok altında (örn. monitör 48-165Hz VRR destekliyor ama sen 30 FPS alıyorsan) kalıyorsan, önce FPS artırma rehberimize göz atmanı öneririz.
Sık Sorulan Sorular
VSync'i her zaman kapalı mı tutmalıyım?
Monitörün G-Sync/FreeSync destekliyorsa evet, VRR açıkken VSync'e gerek yoktur. Monitörün VRR desteklemiyorsa ve ekran yırtılması seni rahatsız ediyorsa, VSync'i açık tutmak (gecikme artışını kabul ederek) mantıklı olabilir.
FreeSync destekli bir monitör NVIDIA ekran kartıyla çalışır mı?
Çoğu modern FreeSync monitör, "G-Sync Compatible" resmi sertifikasıyla ya da NVIDIA Kontrol Paneli'nden manuel olarak etkinleştirilerek NVIDIA kartlarla da sorunsuz çalışır.
FPS limiti koymak neden VRR ile birlikte önerilir?
GPU'nun monitörün maksimum VRR aralığının üzerine çıkmasını önleyerek yırtılmanın geri gelmesini engeller, ayrıca gereksiz yere yüksek FPS üretmenin getirdiği fazladan ısı ve güç tüketimini de azaltır.